Is atheïsme een geloof?

Terug naar: Kort door de Bocht

Is atheïsme een geloof? 

(Omdat er geen wetenschappelijk bewijs is om atheïsme te ondersteunen) Als dat zo is, impliceert het dan dat niet weten of er een god/hoger wezen is, hetzelfde is als niet geloven?

Atheïsme is, net als andere ‘ismen’ een theorie of leerstelling (dogma). Aan de basis van een ‘isme’ – dus óók het atheïsme – ligt een uitgangspunt dat niet bewezen kan worden. Dat uitgangspunt komt voort uit een functie van de menselijke geest: geloven.

Omdat ‘geloven’ een functie is van de menselijke geest, is het op zichzelf neutraal en doet elk mens het, al dan niet bewust, altijd.

Een atheïst gelooft dus ook; hij gelooft echter ‘bewust’ in iets anders, maar niet in de god die hij omschrijft. Daarom omschrijven atheïsten ook altijd een god die niet bestaat, om vervolgens aan te geven dat ze niet in die god geloven.

In feite is dit een cirkelredenering en dus een drogreden. Want de ware God kan door een atheïst niet worden ontkend, want hij kent deze niet; je kunt nu eenmaal niet ontkennen, wat je kent. Daarom zijn de goden, waarin atheïsten NIET geloven, altijd karikaturen.

Helemaal fout. Een atheïst is iemand die de stelling van theïsten dat goden bestaan verwerpt vanwege een gebrek aan bewijs daarvoor. De atheïst hoeft niets te bewijzen of te geloven.

Dat laatste is dan ook precies wat de atheïst gelooft. (Hij gelooft dat hij niets hoeft te bewijzen of te geloven). Maar als hij inderdaad niets hoeft te bewijzen, waarom verwacht hij dat dan wel van een gelovige?

Daarnaast: als iets bewezen is, hoef je het niet meer te geloven (tenzij je natuurlijk het ‘bewijs’ niet ‘gelooft (niet voor waar aanneemt). Als gelovigen dat wat ze geloven, zouden kunnen bewijzen, zouden het geen gelovigen meer zijn.

Overigens staat een atheïst dan op hetzelfde niveau als de gelovige: ze geloven allebei, maar in verschillende zaken. En dat mag. Ik heb er in elk geval absoluut geen moeite mee. Want elk geloof (lees: visie) dat je hebt, heb je niet van jezelf.

Het probleem is echter, dat sommigen op grond van het ontbreken van elk deugdelijk (te testen) bewijs, hun ‘geloof’, dat de gelovige er naast zit, trachten te bewijzen. Maar ondertussen gedraagt diezelfde atheïst zich als een aal in een emmer snot, door te stellen, dat hij ‘helemaal niets hoeft te bewijzen of te geloven’.

Begrijpt u mijn dilemma om serieus met dit soort lieden in gesprek te gaan?

Leuk gevonden, maar niet houdbaar. Een cirkelredenering, als je het mij vraagt. Om dezelfde reden zou het immers ook onbewijsbaar zijn dat er geen groen marsmannetje voor je neus staat, want je kent dat mannetje immers niet.

Nee, het is geen cirkelredenering; uw antwoord onderbouwt zelfs mijn stelling (als we dat zo zouden kunnen noemen).

Je kunt alleen maar constateren dat er geen groen marsmannetje voor je neus staat, als je dat mannetje kent. Immers, hoe weet je dat het mannetje groen is en van mars komt? Je omschrijft dus iets, dan moet je het ook kennen (al is het in je fantasie). Het punt is dat je het wel ‘kent’ maar er niet in gelooft.

Hetzelfde geldt voor kabouters. Iedereen ‘kent’ wel een kabouter (ik ken Paulus de Boskabouter heel goed; een ander kent weer kabouter Pollewop), juist om die reden kán ik zeggen, dat die niet voor men neus staat! Dat is overigens de reden waarom ik niet in Paulus de boskabouter ‘geloof’, want hij heeft zich nog nooit aan mij laten zien.

Met andere woorden: om te kunnen stellen dat ‘iets’ niet bestaat, zul je dat ‘iets’ eerst moeten identificeren, dus je ermee bekend moeten maken. Daarom kan een atheïst ook het bestaan van God of goden ontkennen, omdat deze zich (nog) niet aan hem hebben laten zien.

Mensen die geloven in een god hebben vaak moeite met het concept atheïsme. Het is juist het in twijfel stellen van dogma’s. Heel simpel. De drogreden hier is het gelijkstellen van atheïsme met geloven.

Dat laatste (De drogreden hier is het gelijkstellen van atheïsme met geloven.) ben ik niet met u eens.

Het geloven in een god of goden is een vorm van theïsme (“een levensbeschouwing die uitgaat van het bestaan van een in de wereld werkende God die als Schepper boven de mens staat” Van Dale).

Theïsme is een concept (een levensbeschouwing) net zoals atheïsme dat is (“een levensbeschouwing die uitgaan van niet-bestaan of niet-bestaanbaarheid van een god” Van Dale). Maar beiden zijn ze vormen van geloof! 

Atheïsme staat dan ook letterlijk (de ‘a’: Het Griekse ‘anti’ verkort) tegenover theïsme en niet tegenover ‘geloven’.

Uw stelling “atheïsme is juist het in twijfel stellen van dogma’s”, is, conform de definities die Van Dale aanreikt, niet correct. Het twijfelen aan dogma’s is niet gelijk aan atheïsme, maar vloeit er uit voort. Maar deze twijfel (aan dogma’s) kan net zo goed voortvloeien uit theïsme.

Dogma’s zijn een vrucht van levensbeschouwing. Om deze reden kennen ook atheïsten dogma’s. Discussies ontstaan juist rond dogma’s, omdat je die wel kunt betwisten, maar nooit een levensbeschouwing.

Muggenziften met woorddefinities. Je probeert atheïsme in het hokje van “geloven” te plaatsen, maar dat is het juist niet. Ik ben atheïst omdat ik geen enkel bewijs zie voor wat voor god dan ook. Net zomin als voor kabouters en de kerstman. Ja, je kunt dit een levensbeschouwing noemen, maar niet op gelijk nivo als een levensbeschouwing die zegt dat tovenarij bestaat.

Eigenlijk begrijp ik jouw reactie niet. Basis van elke discussie of gesprek is toch dat je eerst de termen goed definieert? Waarom noem je dit muggenziften?

Het enige dat ik aantoon (probeer me dan in elk geval met deugdelijke argumenten van het tegendeel te overtuigen) is dat er qua concept geen verschil is tussen theïsme en het atheïsme: het zijn allebei levensbeschouwingen.

Voor levensbeschouwingen geldt dat iedereen vrij is om de levensbeschouwing te ‘kiezen’, waar hij zich lekker bij voelt. Al is het je levensbeschouwing dat je alleen maar gelukkig bent als je de hele dag achteruit loopt. Zolang het anderen (die een andere levensbeschouwing hebben, maar niet beschadigt (of discrimineert!).

Je schrijft: “Ik ben atheïst omdat ik geen enkel bewijs zie voor wat voor god dan ook“. Dat respecteer ik. Maar, in alle redelijkheid (ik val je dus niet aan), vraag ik dan: Als je dan geen enkel bewijs ziet voor wat voor god dan ook, betekent dat dan ook, dat er überhaupt geen god bestaat?

Jouw redenatie komt overeen met de volgende: “Ik geloof niet dat de Noordpool bestaat, want niemand heeft mij ooit bewezen (feitelijk en tastbaar) dat die bestaat. Het enige dat ik heb zijn verhalen en beelden (ervaringen) van anderen. En die kunnen allemaal manipulatie zijn”. 

Denk aan diegenen die nog altijd ontkennen dat er mensen op de maan zijn geweest). Sterker nog: er zijn zelf mensen die het bestaan van de maan in concrete vorm ontkennen!

Ik vermoed, dat ook jij dagelijks heel veel aanneemt van anderen, ondanks dat er geen enkel concreet bewijs voor wordt geleverd. Je gelooft dat allemaal, Waarom? Omdat het jouw redelijk klinkt. En, natuurlijk, dat doe ik ook. Maar het enige echte bewijs (voor bv. de Noordpool, is dat je er persoonlijk naar toegaat en het verblijf op de Noordpool een deel laat worden van je eigen ervaringen.

Nu, hetzelfde geldt ook voor het geloof in een God: het enige echte bewijs is wanneer je persoonlijk met Hem kennismaakt en Hij Zijn Wezen aan jou persoonlijk bekend maakt. Er zijn heel veel mensen op deze aardkloot die zeggen een dergelijke ervaring dagelijks op te doen. Het probleem is echter, dat dit voor niemand een bewijs is (ook niet voor degenen die dat wel geloven), als hij niet zelf een vergelijkbare relatie met God opbouwt. 

Het heeft allemaal te maken met respect voor die ander en het uitgangsprincipe: Leven en laten leven.